سرداران خراسانى و سپاهيانشان و ديگر ياران فضل بر دستگاه خلافت شوريدند و مقابل در قصر مأمون گرد آمدند و خواستند آن‌جا را آتش بزنند . مأمون چون جان خود را در خطر ديد ، از على الرضا عليه السّلام خواست كه شورشيان را به آرامش دعوت كند . امام رضا عليه السّلام تنها وسيلهء نجات خليفه و آرامش خاطر شورشيان بود ؛ چرا كه مردم خراسان او را دوست داشتند و در پيروى از او مخلص بودند . « 1 » اما پايان حيات امام رضا عليه السّلام در طوس « 2 » بود ؛ يعنى وقتى كه مأمون مسير رفتن به بغداد را مىپيمود . مورّخان در علت وفات امام هم اختلاف كرده‌اند . بعضى مأمون را به قتل وى متهم مىكنند . طبرى بر اين عقيده است كه على الرضا عليه السّلام به مرگ طبيعى درگذشت . وى مىگويد : مأمون از سرخس ، به سمت طوس خارج شد و چون به آن‌جا رسيد ، چند روز در كنار قبر پدر خود توقف كرد . در اين ايام ، على بن موسى انگور خورد و در خوردن آن زياده‌روى كرد و به‌طور ناگهانى درگذشت . « 3 » مسعودى همين روايت طبرى را مىآورد ، البته به آن مىافزايد كه اين انگورها آلوده به سم بود . « 4 » اما اصفهانى تأكيد مىكند كه على الرضا عليه السّلام مسموم شد و وفات يافت . او مىگويد : « در وفات امام و كيفيت سمى كه به وى خورانده شد ، اختلاف است . » سپس اصفهانى روايتى نقل مىكند كه در آن ، مأمون به يكى از كارگزاران خود گفت تا ناخن‌هايش را بلند كند و زير آن را به سم آلوده سازد . مأمون پس از آن دستور مىدهد كه فرد مزبور انارهايى را با دستان خود فشار دهد و براى على الرضا عليه السّلام آب انار تهيه كند و به او بخوراند . امام دو روز پس از نوشيدن شربت ، از دنيا مىرود . اصفهانى روايت ديگرى هم نقل مىكند كه در آن سبب وفات على الرضا عليه السّلام خوردن انگور آلوده به سم ذكر شده است . « 5 » اما صاحب فخرى به صراحت مأمون را متهم مىكند و مىگويد : « مأمون انگور را آلوده به سم كرد و به على بن موسى الرضا خورانيد و

--> ( 1 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام ، ج 2 ، ص 269 . ( 2 ) . طوس ، شهرى است كه هارون الرشيد در آن به خاك سپرده شده بود . ( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 150 . ( 4 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 4 ، ص 28 . ( 5 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 566 .